एक हजारको नयाँ नोट आजदेखि बजारमा : यस्तो छ नयाँ स्वरूप

सहयात्रा टिभी

काठमाडौँ । असोज ८, नेपाल राष्ट्र बैंकले बिहीबार (असोज ८) देखि एक हजार रुपैयाँ दरको नयाँ बैंकनोट चलनचल्तीमा ल्याएको छ। साविककै आकार कायम राखी रङ र सुरक्षा विशेषतामा आवश्यक परिमार्जन गरेर ‘सिरिज २०२५’ अन्तर्गतको नयाँ नोट निष्कासन गरिएको केन्द्रीय बैंकले जनाएको छ।

नयाँ नोटको रङ बैजनी घेराभित्र फिक्का हरियो बनाइएको छ। यसमा नोटको संकेत नम्बर ‘ट/५२ ०००००१’ देखि ‘त/५० ९९९९९९’ सम्म रहनेछ। नोटको अगाडिपट्टिको मध्य भागमा गभर्नर प्रा. डा. विश्वनाथ पौडेलको दस्तखत छ भने तल्लो भागमा सिरिज नम्बर वि.सं. २०८२ अंकित गरिएको छ।

यसअघि केन्द्रीय बैंकले २०७७ साउन ३ देखि चलनचल्तीमा ल्याएको ‘सिरिज २०१९’ को एक हजार दरको बैंकनोट संकेत नम्बर ‘ज/६८ ०००००१’ देखि ‘ट/५१ ४४००००’ सम्म मात्र जारी गरेको थियो। त्यसपछिको क्रमसंख्या ‘ट/५२ ०००००१’ बाट नयाँ सिरिज २०२५ को नोट निष्कासन सुरु गरिएको राष्ट्र बैंकले स्पष्ट पारेको छ।

अगाडिको भाग र उच्च सुरक्षा प्रविधि
नोटको अगाडिपट्टि “श्री नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल सरकारको जमानत प्राप्त यसको रूपैयाँ भुक्तानी माग्न आएमा नेपाल राष्ट्र बैंकबाट रूपैयाँ १००० रुपैयाँ एक हजार तुरुन्त पाइने छ” भन्ने व्यहोरा साविकझैँ राखिएको छ।

यसको बायाँतर्फ सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको चित्र र दायाँतर्फ राष्ट्रिय फूल लालीगुराँसको पानीछाप (वाटरमार्क) रहेको छ, जसमुनि ‘1000’ अंकको पानीछाप पनि स्पष्ट देखिन्छ। प्रकाशतर्फ फर्काएर हेर्दा नोटको दायाँतर्फ रहेको नीलो रङको आंशिक भाग मिलेर पूर्ण ‘1000’ देखिने (सी-थ्रु) प्रविधि प्रयोग गरिएको छ।

सगरमाथाको दायाँतर्फ अण्डाकार आकृतिभित्र सीधा हेर्दा सुनौलो र ढल्काएर हेर्दा हरियो देखिने भगवतीको चित्र समावेश छ। त्यसैगरी नोटमा ३.५ मिलिमिटर चौडाइ भएको चलायमान सुरक्षा धागो (विन्डो सेक्युरिटी थ्रेड) राखिएको छ। सीधा हेर्दा रातो र ढल्काउँदा हरियो देखिने यो धागोमा ‘NRB’ र ‘1000’ अंकित गरिएको छ।

दृष्टिविहीनमैत्री फिचर र सांस्कृतिक पहिचान
दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूले छामेरै नोट पहिचान गर्न सकुन् भन्ने उद्देश्यले नोटको दायाँतर्फको तल्लो भागमा रोमन अक्षर ‘M’ राखिएको छ। साथै सगरमाथा हिमालको बायाँ र पानीछापको दायाँतर्फ १०/१० वटा उठेका तेर्सा रेखाहरू (ब्लाइन्ड रिकग्निसन लाइन्स) दिइएको छ।

नोटको पृष्ठ भागको मध्य खण्डमा चितवनस्थित सरकारी हात्तीसारमा नेपाल सरकारको स्वामित्वमा रहेको ‘देवकली’ नामक हात्तीबाट जन्मेका दुर्लभ जुम्ल्याहा हात्ती ‘राम’ र ‘लक्ष्मण’को चित्र अंकित गरिएको छ, जसको माथिल्लो भागमा अंग्रेजीमा ‘NEPAL RASTRA BANK’ लेखिएको छ।

पृष्ठ भागमा नेपालका सातै प्रदेशको प्रतिनिधित्व हुने गरी सातवटा लालीगुराँसको चित्र प्रयोग गरिएको छ। दायाँतर्फ ‘RUPEES ONE THOUSAND’ का साथै ऐतिहासिक हनुमान ढोकास्थित लोंचोछेनमा रहेको परम्परागत काष्ठकलायुक्त थामको आकृति समेटिएको छ। बायाँतर्फ नीलो रङको 1000 को अंश र तल्लो बोर्डरमा सिरिज नम्बर ‘2025 A.D.’ अंकित गरिएको छ।